Bawi Jesuh Khrih Cu
Ahodah A Si?
December 12, 2021 (A tangbik ah Video ka chiah)
Baibal caang thim: Sihmanhsehlaw vancungmi nih cun a thawh hna i, “Nan thinphang hlah u; zeicahtiah nan sin i ka ratnak cu nan ca i thawngṭha he a si; cu thawngṭha nih cun mi vialte sinah lunglawmhnak a tlunter lai. Tu zan hrimhrim ah hin David khua chungah nan Khamhtu kha a chuak cang- Khrih Bawipa cu! Cun hihi nan ca i hmelchunhnak cu a si lai: ngakchiate pakhat kha puan in an zual i caw rawl einak kuang chung i an thlim kha nan va hmuh lai,” tiah a ti. Luka 2:10-12
Biahmaiṭhi
Bawi
Jesuh cu Pathian Fapa a si (cf. Lk. 1:35). Bawi Jesuh Khrih cu ka caah ka
Khamhtu le Bawipa a si. Thlichia le ṭotho bantuk a simi harnak chungah dai tein
a ka thlim i a ka ṭhang ṭhantu a si. Ka paw a ka cawm i zawtnak le ṭihnung
pulrai (Covid-19) chung zong in a khamhtu a si. Ka ning ṭih caan ah siseh, ṭihnak
dangdang nih a ka khuh caan ah siseh thazaang a ka petu a si i a ka umpinak
thawngin hnangamnak ka hmu. Ka sualnak vialte a ka ngaithiamtu a si i a dinnak
nun a ka hrawmtu a si. Ka sual tuk ruangah ka Bawipa Jesuh cu ka hawi tiah
keimah lei cu ka au ngam hrimhrim lo. Bawi Jesuh cu ka thazaang hrampi, ka
ceunak, le ka ruahchannak a si. Ka mitthli a ka hnawhpiaktu a si i ka chiaṭha
thleidannak lungthin chungah bia a ka ruah zungzaltu a si. Ka sual, ka palh, ka
minung sinak le duhnak nih ka nun lam a hruai lengmangmi ka ruah ah “Bawipa, ka
ngaithiam ko ti hal lengmang hi na hmai kan khap ti lo, zeitindah ka nun hi na
uk lai? Ka thazaang le ka fimnak, ka ralrinnak nih a zaat ṭung lo, ka bawm ko
sawh,” tiah a sin ah thla ka cam. Minung pek khawh lomi, khuazei in dah a rat
ti awk ka hngalh fawn lomi hnangamnak le daihnak a ka pek, Bawipa Jesuh nih a
ka dawtnak cungah hin hmurka nih a chim khawh leng in lawmhnak ka ngei. Nang,
na caah Bawi Jesuh Khrih cu ahodah a si? Zeidah an tuahpiak? Bia nan i ruah kho
maw? Naa lawmhnak le ruahchannak hrampi a si ve maw?
Nazareth Authawng
Kan
Bawipa Jesuh nih aho a si le a rian kong kha Nazareth khua pumhnak inn ah
Isaiah cazual a rel i cucu nihin ah a tling tiah thawng a thanh. “Bawipa
Thlarau cu ka cungah a um. Sifakmi hna sin i Thawngṭha chim awkah chiti a ka
thuh i saltangmi hna sin i luatnak thanh awk ah a ka thlah. Mitcaw mi hna sin i
khuahmuh ṭhannak pek awk le hremmi hna luaṭer dingah a ka thlah, Bawipa nih a
mi hna a khamh hna lai ding kum cu va thanh awk ah a ka thlah” tiah aa ṭialnak
kha a rel. Luka 4: 18-19
Tipil
petu Johan nih thong chungin Khrih rianṭuannak kong kha a rak theih i a zultu
cu a hei thlah hna i kan hngahmi cu na si maw? Asiloah midang dah kan hngah rih
lai? tiah Jesuh cu bia a hei cah. Jesuh nih cun, “Nan hmuhmi le nan theihmi hi
Johan cu va chim ko u: mitcaw nih khua an hmuhnak le kebei an kal khawhnak le
mithinghmui an thiannak le hnachet nih khua an theihnak le mithi thawhṭhan an
sinak le misifak mi hna sinah Thawngṭha chim a sinak hi va chim ko u. Keimah
kongah lung awṭawmnak zeihmanh a ngei lomi cu a caah lunglawmh awk a va si
dah,” tiah a leh hna. Matthai 11:2-6
Zakia Lawmhnak
Luka 19: 1-10 ah Jesuh
le Zakia kong kan rel khawh. Zakia cu ngunkhuai khawltu upa bik a si i mi nih
an huat ngaingai mi a si, atu lio dalan timi tluk ah ruahmi a
si. A sin ah thawngṭha a phan ve, Abraham tefa pakhat a sinak kha thanh piak a
si. Zakia lawmhnak phun hi aa dawh tukmi lawmhnak a si. A leiba a let li in a
cham pin ah a ngeihchiah chawva hnarcheu kha misifak a hrawmh hna. A sualnak
kha Pathian dinnak chungah a chiah khawh dih i nunhrawmh duhnak a ngei. Nun a
samh. Khrih he kan i ton tikah nun thlennak a um taktak. Nang le kei tah, Zakia
bantukin kan nun aa thleng taktak maw? Ṭhinh awk a simi nunzia hlun kha kan i ṭhin
kho hna maw? Zakia cu zeihmanh nih a phen kho lo, a duhnak a ngan tukmi kha
hmuh piak le cohlan piak a si. A hlankan in thil kan ruahciami (prejudice)
vialte siseh, Farasi pawl bantukin Pathian kong kan hngalhmi a tam liangluangmi
nih dah Khrih he kan i tonnak ah a kan phenh ve; Nawlbia Pahra nakin hrilhfiah
a simi Mishna dah kan uar deuh ve?
Matthai thawngṭha ṭialtu nih cun Abraham tiang
lawng Khrih hrinsornak[1] a
rak ṭial (Matt. 1:1-17); asinain Luka thawngṭha nih cun Adam
tiang minung tuanbia kha a hei zawt (trace), Khrih cu mi vialte kan caah a
sinak kha a langhter (Luka 3:23-38). Rev. Dr. Billy Graham nih “Khrih cu mirang
a si lo, Pathian minung ah aa cang i kan lak i khua a sami, kan fahnak kha a
tuar ve i kan sualnak vialte a kan in piaktu a si,” tiah a crusade[2] ah hin a nolh
lengmang. Khrihfaphung cu mirang nunphung a si lo ti kha Khrih he thukpi in aa
pehtlai cangmi hna nih cun an lung a pemmi a si. Matthai hi Judahmi a sinak kha
fak tukin a dirpi caah Abraham tiang lawng in Jesuh hrinsornak cu anmah kokek
zumhnak sining in a phuan, asinain Dr. Luke nih cun Jesuh Khrih cu mi vialte
kan caah a si zia kha a phuan ve. Mithiang Paul nih Khrih a zummi hna cu
Abraham tefa an si i a thluachuah zong an co ti kha fakpi in a rak dirpimi a si
ve (cf. Gal. 3:1-14).
Luka 2:10-12
Hrilhfiah
Tuukhal[3] (shepherds) hna
timi nih a hun fiantermi pakhat cu phung ning in cun mihnawm tam, biaknak lei
ah a chambaumi hna tiah ruahmi hna sin i thawngṭha phuan a sinak ahhin David
tuukhalpa hmanthlak kha a hun fianter khunmi a si. Mi Khamhtu tiah
a hun hmanmi biafang sullam cu mi vialte Khamhtu tinak a si, a ra lai dingmi
caan ah si lo in nihin (today), atu caan hrimhrim ca i khamhnak kha a chim
duhmi a si (cf. Lk. 4:21; 5:26; 12:28; 13:32-33; 19:5, 9; 22:34,61; 23:43).
Khrih nih a rak i kenmi khamhnak (salvation) cu tlamtlinnak (wholeness) caah
tharchuahnak le Pathian le minung an rak i ṭhennak khan remnak hun tuahnak le
sual ngaihthiamnak a si i Jesuh ah Pathian nih misual mi hna he a hun um ṭinak
(Lk. 19:5, 10; 23:43) le mah tein i pheunak, rawhralnak vialte kha Pathian nih
minung le mibu a umpinak in a hun remhṭhannak, a ṭhan a cawmnak hi a si. Hmelchunhnak pek
an si i caw rawl einak kuang ah ngakchiate pakhat puan in an zual i an thlimmi,
nan va hmuh lai ti a si.[4]
Luka
thawngṭha nih kan Bawipa Jesuh Khrih min sining (title) pathum kha voi khat
hman ah a hman: Khamhtu---Khrih---Bawipa a ti i Jesuh nih
khamhnak rian a ṭuannak le uktu Bawi a sinak kha an langhter. Khrih biafang
sullam cu “Chiti thuhmi” tinak a si i Bawipa ti sullam cu uktu tinak a si.
David khua a ti tikah Bethlehem kha a chim duhmi a si ko.[5]
Mi vialte timi chung ahhin miphun dihlak: pum tlamtling,
pum tlamtling lo, mihrut, miphar, mithianghmui, hlawtmi hna le ngakchia zong an
i tel dih ti kha kan philh hna lai lo. Bawi Jesuh nih kan zumhnak kong ah
ngakchia bang zumhnak fek a ngeimi siter a kan duh. Ngakchia nih cun an nu le
an pa kha an bochan (hngatchan) ning hna cu a fek taktakmi a si. Lung awṭawmnak
an ngei lo. Ngakchia cu Jesuh nih a rak pom hna i an lu ah a kut a chuan i
thluachuah a pek hna (Marka 10:13-16). Nihin kan dirhmun le boruak kan ton
cuahmahmi ah nan fale; mino ṭhangthar, ngakchia hna nih Khrih khamh lawmhnak
laksawng an hmu cang maw? Khrih ah hnangamnak le bochannak an ngei maw? Pastor
Dr. Siang Zi nih cun siaherh ngai in cauk a kan ṭial piak i kan fale sinah
thawngṭha kan chim awk a si; “inn chungkhar in Pathian biachimnak thok i
khrihfabu nih a dirhṭhoh awk a si,”[6] ti
kha fakpi in a aupi ve i hihi a dik tukmi a si.
Nunnak he epchunnak
Kan
Bawipa Jesuh Khrih vel le biatak nih cun misual a hlawm, a pom i sualnak kha a
thlah piak, a ngaihthiam. Cucaah ṭih[7] hlah
u tiah vanmi nih an rak aupi. Khrih nih hin sualnak cu sual a si tiah bia a
ceih i sual a phawt nain misual cu a kan pomhlawm. Hihi Dietrich Bonhoeffer hoi
hna nih cun fakpi in “A Man A Fak Tukmi Zultu Ṭha Sinak,”[8] timi a cauk ah a
ṭial. Khrih ṭang lum chungah aho paoh kan i tlum[9] dih. “Misual ka
si, ka zaw, ka sualnak a ngan tuk, Bawipa na fa ti awk hmanh ka tlak lo,” tiah
lungpemnak ngeih i fuhpanhnak kan tuah tikah Jesuh Khrih nih a kut a rak samh i
a kan pom hlawm. Kan sualnak a kan ngaihthiam i damnak a kan pek hnu ah “Ka fa,
zeidah tuahpiak na duh,” tiah a kan hal. Abraham tefa na si ve cang, a kan ti.
Cu Jesuh Khrih he i tonnak cu Christmas sullam taktak cu a si. Vanmi nih an rak
aupimi “Mi vialte caah thawngṭha” an timi cu a si. Na caah, cu Jesuh Khrih cu
ahodah a si ve? Nan inn chungkhar caah Jesuh cu ahodah a si? Kan khrihfabu,
miphun le ram caah tah ahodah a si? Nazareth khua jubilee darkhing thawng cu a
than ngai ko ṭung! Zakia lawmhnak phun hi kan duh ve lo maw? Jesuh Khrih na
fuhpanh ahcun cu lawmhnak cu na ta a si ve ko lai.
[1] Theology kan cawnnak ah biapi ngai in an
kan chimhmi cu Jesuh kha Josef hrinsor a si a herh bakmi a sinak a lang ve;
hrinsornak hi Baibal ah kan rel huammi zong a si theng men lai lo, asinain
Judah mi caah cun a rak biapi tukmi a si ve. Josef kha David phun, hrinsor a si
kha Matthai nih fehternak (proof) a tuahmi a si.
[2] Billy Graham Classic Sermons ah
ngaih khawh a si.
[3] Barclay nih cun hi tuukhal hna hi biakinn
raithawinak caah Bethlehem khua hrawng ah tuu an khalhtermi hna an si kho,
vawlei sualnak a kalpitu Pathian Tuufa (Bawi Jesuh) kha biakinn raithawinak i
tuu tete a zohkhenhtu hna sin i thawngṭha phuan a sinak nih a muisam a dawhter
ngaingai, a ti. William Barclay, The Daily Study Bible: The Gospel of
Luke, 22-23 ah rel khawh a si.
[4] The New Jerome Biblical Commentary, 683.
[5] Compact Bible Commentary, 709.
[6] Siang Zi, Ṭhangthar Hna Sinah
Thawngṭha Chimnak, 2021.
[7] Nan thinphang hla u tiah a Baibal biafang
ahcun rel khawh a si. Pathian kong, biaknak lei hmanh ah thinphang lengamng in
a ummi hna sinah ṭih hlah u, nan thinphang hlah u timi thawngṭha cu Bawi Jesuh
nih a rak i kenmi thawngṭha cu a si. Atu lio kan boruak ahhin ṭihnak le
thinphannak in a khatmi thil sining nih a khuh bak in a kan khuh, a kan zelh, a
kan ciah dih cikcek lio ah Khrih daihnak nih hnangamnak kan pe ko sawh seh.
[8] Dietrich Bonhoeffer, The Cost of Discipleship (New
York: Macmillan, 1966).
[9] Phun (clan) kan ṭanh tuknak ah a uar zia
kan thiam tawn lo i kan nunnak le innchungkhar ah phun niam tiah ruahmi hna kha
an i tlum tawn lo. Matthai bang Abraham tiang lawng in kan ṭang lum kha kan
samh tawn ve ṭheu; asinain Dr. Luke bantukin Adam tiang in kan nun kan samh ve
awk a si.
Phungchim mi Video in a tang ah zoh khawh, Ngaih khawh a si.
Hi Cabia cu Rev. Dr. Lal Pek Lian nih 2021 December 12 (Zarhpi
Zing) ni ah Phung a chimmi a si. Rev. Dr. Lal Pek Lian cu a tu lio ah Immanuel
Baptist Church, Hakha ah Lutlai Pastor a ṭuan lio mi a si.
EmoticonEmoticon